सित्तैमा राहत दिँदा धेरै जना आए तर खाद्यान्नको लागि रोजगारी भन्दा एक जना पनि आएनन्

यो कोरोना महामारीमा हामीले रकम भन्दा पनि खाद्यान्न राहतमा जोड दियौँ । सुरुमा जब सरकारले लकडाउन घोषणा गर्‍यो । धेरै त आफ्नो सुरक्षित स्थान वा पुर्खौली घरमा गएका थिए । तर यहीँ सधैँ कोठा भाडामा बस्दै आएकाहरू, बाहिरबाट आएका मजदुर श्रमिकलाई प्राथमिकतामा राखेर राहत वितरण गर्‍यौ ।  यहीँका लोकल भन्दा पनि बाहिरबाट काम गर्न आउनेलाई समस्या धेरै पर्ने बुझेर प्राथमिकताको पहिलो सूचिमा उनीहरूलाई राख्यौँ । चामल दाल गरेर हामीले ३३ सय परिवारलाई राहत वितरण गयौँ । दोस्रो चरणमा भने सरकारले नै ‘खाद्यान्नको लागि काम’ को कार्यक्रम अगाडी सार्ने योजना बनायो । हाम्रो नगरपालिकाले पनि सोचिराखेको विषय भएकोले तुरुन्तै लागु पनि गर्‍यौ । मजदुरले काम पनि पाउने अनि नगरपालिकाको विकासको काम पनि हुने र राहत पनि पाइने भएकोले एक तिर दुई पन्थको काम हुन्छ भन्ने सोचेका थियौ । तर त्यसको नतिजा त ठिक उल्टो पो आयो । अचम्म त के लाग्यो भने पहिले सित्तैमा राहत वितरण गर्दा धेरै जना ‘पीडित छु’ भन्दै राहत थाप्न आए तर जब खाद्यान्नको लागि रोजगारी भन्ने योजना ल्यायौँ तब एक जना पनि काम खोज्ने र राहत लिने भनेर आएन । त्यसपछि मलाई के महसुस भयो भने मानसिक तवरले नै ‘नेपाली मागी खान पो पल्केका रैछौं कि’ जस्तो । ‘काम गर्नुस् हामी खाद्यान्न दिन्छौ’ भन्दा किन कोही पनि पनि आएनन् तर सित्तैमा ‘म लकडाउन पीडित भए’ भन्दै माग्न चैँ आए । जसलाई आवश्यकता छ उसले त काम पनि गर्न सक्नुपर्‍यो नि भन्ने मलाई लाग्थ्यो तर मलाई लागेर मात्र के गर्नु । हामी अवसर र काम पाएनौँ, सरकारले दिएन भन्छन् तर वास्तविकता यस्तो छ ।

झन् अचम्मको कुरा त कोहीले राजनीतिक प्रतिसोध साध्न पनि यो लकडाउन र कोरोना कहरलाई हतियार बनाए । ‘अहिले सित्तैमा राहत नदिए अर्को पटक भोट हालिन्न’ सम्म भन्न भ्याए । तर ती चाही सुद्ध नागरिक भन्दा पनि राजनीतिक आस्था राख्ने र कतैबाट परिचालित जस्तो नि लाग्छ । जो वास्तविक पीडित हुन् उनीहरू त सोझै आउन सकिहाल्थे नि ।

यो कोरोना कहरमा सरकारको एउटा ठुलो जिम्मेवारी हो राहत वितरण । यस्तो आपत् विपत्को बेला नागरिकले राज्यबाट अपेक्षा गर्ने र राज्यले पनि आफ्नो नागरिकलाई अभिभावकत्वको आभास दिलाउन सुरुको गाह्रो स्थितिमा राहतका कुराहरू आउँछ । हामीले पनि स्थानीय सरकार भएको नाताले अनि आफ्नो जिम्मेवारीलाई आत्मसाथ गर्दै राहतहरू विभिन्न चरणमा वितरण गर्‍यौ र राहत प्याकेजका विभिन्न आइडियाहरू ल्यायौँ तर सोचे जस्तो कति आइडियाले काम गर्‍यो कतिले गरेन ।

नगरपालिकाले करिब १५ लाख बराबरको राहत वितरण गर्‍यो । क्वारेन्टाइन व्यवस्थापन गर्न, स्वास्थ्य सामग्री खरिद ५० लाख भन्दा बढी नगरपालिकाकै रकम खर्च भएको छ । सबै खर्च नगरपालिकाले अन्य शीर्षकको खर्च काटेर व्यवस्थापन गर्नु पर्‍यो । मलाई भन्दा कत्ति पनि असहज हुन्न प्रदेश वा सङ्घबाट अहिलेसम्म कुनै सहयोग रकम आएन तर रमाइलो कुरा हरेक हप्ता जस्तो निर्देशन र चिठ्ठी चाही आयो है । स्वास्थ्य कर्मचारीलाई शतप्रतिशत भत्ता, स्वास्थ्य प्रोटोकल लगायतको विषयमा पटक पटक चिठ्ठी आउने निर्देशन आउने काम त मज्जाले भयो तर त्यो काम गर्न चाही सङ्घ र प्रदेशको हामीसँग कत्ति पनि समन्वय भएन । चिठ्ठी पठाउने काम मात्र भयो । अझ जिल्ला स्तरीय आइसोलेसन बनाउने क्रममा पनि जिल्लाका सबै स्थानीय तहसँग पैसा उठाएर बनाउने पर्ने स्थिति आयो । हामीले आफ्नो गाउँपालिकामा त खर्च गर्‍यौ नै उता जिल्लाको लागि पनि हाम्रै खर्चले आइसोलेसन बनायौँ। स्थानीय कै वित्तीय समाणिकरणको पैसाले बनायौँ । गोरखामा १०० बेडको आइसोलेसन बनाएका छौँ । उता सङ्घ सरकारले के गर्‍यो खै हामीले त थाहा पाएनौ । नीति बनाइदियो तर स्रोत दिएन । यो कोरोनाको बेलामा मात्र भोगेको होइन अरू बेला पनि यस्तै हो हाम्रो ताल । कतिसम्म गैर जिम्मेवार सरकार छ हाम्रो । खै कति कराउनु, कति गुनासो गर्नु ! कराउँदा कराउँदै कार्यकाल नै सकिने बेला भइसक्यो ।

कोरोनाको अर्को तितो अनुभव भनेको स्कुलहरू सुचारु गर्न निकै कठिन भो । सुरुमा त पुरै लकडाउनले गर्दा सबै विद्यालय बन्द गर्ने पर्‍यो । तर अब त एक शैक्षिक सत्र नै सकिन लागिसक्यो । सधैँ पढाई बन्द गरेर बस्ने अवस्था छैन भनेर सिकाई केन्द्रको रूपमा चोकमा चौतारामा पढाउने प्रयास गर्‍यौ तर त्यो झन् खतरा देखियो । अनि जसरी पनि स्कुल खुलाउने निधो गरियो । तर दसैँको समयमा नगरपालिकाबाहिर वा विदेशबाट आएका आफन्तले कोरोना सार्ने समस्या छ कि जस्तो लाग्यो त्यसैले फेरि पुर्णरुपमा बन्द गर्यौं। धेरै जसो विद्यालयहरूले आफूखुसी अनलाइन कक्षा सञ्चालन गरेको त छ तर नगरपालिका आफैले भने अनलाइनको लागि पालिका भित्रको सबै विद्यालयलाई अनिवार्य भने गर्न सकेको छैन । किनकि सबै विद्यार्थीमा इन्टरनेट पहुँच छैन । हामीले यसमा पनि त हेक्का राख्नुपर्छ ।

यो कहरमा निकै समस्याहरूको सामना गर्नुपर्‍यो । झन् आवश्यक ठाउँहरूबाट समन्वय नभइदिँदा काम गर्न परेको दुःख भनी सक्नु छैन । सुरुमा विद्यालयहरुमा क्वारेन्टाइन बनाएकोमा स्कुल आफैले अब पढाई सुरु गर्ने भनेर हटाउन दबाब दिएकोले एक स्कुलमा मात्र आइसोलेसन बनायौँ । विद्यार्थी सङ्ख्या एकदम कम भएको एक सुदर्शन आधारभूत स्कुलमा आइसोलेसन बनाएका हौँ । त्यहाँ विद्यार्थीलाई अन्य जहाँ नजिक छ त्यहाँ पढ्ने माहौल बनाएका छौँ ।

गोरखामा सुरुमा देखिएको कोरोना हाम्रै नगरपालिकामा हो । सुरुमै देखिए पनि धेरै फैलिएको थिएन। पछिल्लो समय धेरै फैलिएको छ । पहिले स्थानीय जनतामा मात्र देखिएको थियो । अहिले त कर्मचारीमै देखिन थालेको छ । नगरपालिका वडा सचिव र वडा १ मा समुदाय स्तरमा देखिए । सुरु सुरुमा चाही क्वारेन्टाइनमा बसेकाहरूलाई देखियो तर अहिले चाही समुदाय स्तरमै फैलियो ।

सुरुको तनाव त सम्झिदा पनि कस्तो कस्तो लाग्छ । कोरोनासँग जनताको मानसिकता कति सम्म त्रसित थियो भने गाउँ नजिक वा स्कुलमा पनि क्वारेन्टाइन राख्न दिइएन । कोरोना भन्ने बित्तिकै हेयको दृष्टिले हेर्ने जसले कोरोनाबारे काम गछौं भने उनीहरूलाई नै घृणा र हेयले हेर्न थाले । अहिले त घर घरमै छन् कोरोनाको बिरामी । पहिले नै सजग भएर क्वारेन्टाइनमा राख्न दिएको भए यस्तो समुदाय स्तरमा फैलिने थिएन कि जस्तो लाग्छ । मलाई दुख त के कुराको लागेको छ भने समाजको मै हुँ भन्ने र अलि बुझेका कोरोनाबारे जानेकाहरूले समेत मलाई साथ दिएनन् । बुझेर पनि बुझ पचाउने वा बुझ्न नै नचाहने मानसिकताले सबैलाई समस्यामा पारो । लकडाउन सुरुका दिनमा राम्रैसँग पालना गरे । कोरोना त त्यो बेला हाउगुजी जस्तै थियो। के हो कसरी सर्छ भन्नै नै अन्योलमा परेपछि जनता तर्सिएको स्थिति थियो । त्राहि त्राहि भएर बाच्नु परेको थियो । कोरोना लागेको सुनेमा पनि उसको परिवारलाई नै हेयको दृष्टिले हेर्ने। कति सम्म भने काठमाडौँमा कसैका आफन्तलाई कोरोना लागेको खबर आएमा यहाँ गाउँमा उसका परिवारलाई हेयको भावले हेर्ने समेत भेट्यौं । त्यस्तालाई सम्झाउन निकै कसरत गर्न पर्‍यो । तर अहिले भने माहौल फेरिएको छ । जीवन सँगसँगै कोरोना भन्ने मनस्थितिमा जनता पुगेका छन् । अब त कोरोनाबाट लुकेर होइन सामना गरेर तर बचेर जीवन जिउनुपर्ने रैछ भन्ने बुझे । रोजी रोटी नै रोकिने भएपछि घरभित्रै थुनिएर त भएन । हुनेले त खालान् तर बिहान बेलुका मजदुरी गरेर पेट पाल्नेलाई त गारो छ । एक वर्ष लगभग हुन लागिसक्यो ।

जेजस्तो भए पनि नगरपालिकाको तर्फबाट भने हामीले आफ्नो कर्तव्य बिर्सिएनौ । १० वटै वडामा कम्तीमा एक एक वटा क्वारेन्टाइन खोल्यौँ । यद्यपि अहिले दुइवटा मात्र चलिराखेको छ । अहिलेसम्म ५०० सय बढी मानिसलाई क्वारेन्टाइनमा राख्यौँ । पीसीआर टेस्ट गर्ने दुई हजार बढी छन् जस्तो लाग्छ । सुरुका दिन कठिन भए पनि अब चैँ हामी आफैले आफ्नो लागि काम गर्नुपर्छ भन्ने बुझेका छन् ।  समाजले पनि कोरोनालाई स्वीकार गरेर सावधानी अपनाएर अघि बढ्न सिकिसके । म त भन्छु, कोरोना सँगसँगै जीवनको रणनीति जनताले लिएका छन् ।

जिउ रहे घिउ खान पाइन्छ भने जस्तै अब आफ्नो र आफ्नाहरूको सुरक्षामा कुनै कमी नराख्न नगरपालिकाले आह्वान गरेका छौँ । कृपया जनताहरूलाई के अनुरोध छ भने चाडपर्व विवाह व्रतबन्ध पार्टी सभा समारोहमा सकेसम्म नजानुस् । अब त कामको सुरु पनि छ । आफ्नो काममा जाँदा मास्क – स्यानिटाइजर प्रयोग गरौँ सामाजिक दुरी कायम गरौँ । स्वास्थ्य प्रोटोकलको पालना गरौँ ।

यो कथा पालुङटार नगरपालिका, गोरखाका मेयर दीपकबाबु कँडेलसंग गरिएको कुराकानीको आधारमा तयार गरिएको हो ।

 

Leave a reply:

Your email address will not be published.

Site Footer

Sliding Sidebar

“तन्नेरी चासो” युवाहरुले समाज वा देशका बारेमा आफूलाई लागेका वा देखेका कुराहरु विश्लेषण गर्दै आफ्नो विचार अभिव्यक्त गर्ने साझा मञ्च हो । यसको प्रमुख उद्देश्य राजनीतिक तथा सार्वजनिक निकायहरूको निगरानी, सामाजिक तथा राजनीतिक विषयहरुमा तार्किक बहस र युवासँग प्रत्यक्ष सरोकार राख्ने नीतिगत सवालहरूमा विश्लेषण तथा छलफल गर्ने रहिआएको छ ।