नर्समाथि शोषण गर्ने मौका जस्तै भयो कोरोना महामारी

नेपालमा कोरोना कहर सुरु भएपछि कोरोनाको हट स्पट बनेको थियो वीरगन्ज । म यहाँका ओम अस्पताल र सीता अस्पतालमा नर्सका रूपमा कार्यरत छु । नियमित कामकै सिलसिलामा मलाई २३ साउनमा कोरोना सङ्क्रमण  भएको पुष्टि भयो ।

तपाईँहरूलाई अचम्म लाग्ला मैले दुई वटा अस्पतालमा किन काम गर्नुपर्‍यो भनेर ? खासमा नर्सहरूको तलब निकै थोरै हुन्छ, तपाईँले कल्पना गरेको भन्दा त कहाँ हो कहाँ थोरै हुन्छ । परिवार पाल्नुपर्ने बाध्यता भएकै कारण मैले दुई अस्पतालमा काम गरेकी हुँ ।

मुलुकमा कोभिड कहर सुरु भएपछि हाम्रो ड्युटी अवधि ६ घण्टाबाट बढेर १२ घण्टा पुग्यो । त्यसमाथि पर्याप्त सुरक्षा सामाग्री उपलब्ध गराईएन । पर्याप्त सुरक्षा सामाग्री नभएकै कारण म कोभिड सङ्क्रमित भए । सङ्क्रमित भएर होम आइसोलेसनमा बस्दा मैले अस्पतालमा नियमित ड्युटी गर्न सकिन । ड्युटी गर्न नसकेपछि तलब काटियो । नर्सलाई काम गरेको घण्टाको हिसाबले तलब दिन्छन् । ड्युटी गरेपछि तलब पाइन्छ, गरेन भने पाईदैन ।

तर कामकै सिलसिलामा संक्रमति भएर आईशोलसनमा बसेको समयको पनि तलब कटौती भयो । कोभिडको रोकथाम तथा नियन्त्रणमा खटिएका सरकारी र निजी अस्पतालका स्वास्थ्यकर्मीलाई सरकारले प्रोत्साहन भत्ता दिने भने पनि निजी अस्पतालमा हामीलाई तलब पाउनै मुस्किल छ, भत्ता त परको कुरा हो ।

लामो ड्युटीमा खाना, खाजा त आफ्नै पैसाले खानुपर्छ भने अरू त के सुविधा त झन् के दिन्थे र ? परिवार पाल्नुपर्ने बाध्यता भएरै दुई अस्पतालमा काम गर्नु परेको हो । तलब थोरै हुन्छ । एक अस्पतालको तलबले त खान पनि पुग्दैन ।

त्यसमाथि निजी अस्पतालले भनेको समयमा तलब दिदैंनन् । समयमा तलब नपाएपछि लकडाउनका समयमा पसलेले उधारो दिन बन्द गरे । घरभेटीलाई भाडा तिर्न नसक्दा कोठाबाट निकाल्ने धम्की सहनुपर्‍यो । यस्तो अवस्थामा पनि हामी निरन्तर काममा खटिएका  छौं, तपाईं कल्पना गर्नुहोस् हाम्रो अवस्था कस्तो होला ?

लाखौँ रुपैयाँ ऋण गरेर वर्षौँको लगानी गरेर नर्सिगं पढेका हुन्छौँ । त्यसमाथि कम तलब, त्यही पनि समयमा नपाउँदा साह्रै पीडा हुन्छ ।

सरकारले नर्सहरूका लागि न्यूनतम १८ हजार रुपैयाँ तलब भने पनि निजी अस्पतालमा काम गर्ने अधिकांश नर्सहरूले ६ देखि १२ हजार रुपैयाँ तलबमा काम गर्नु परेको छ । पिसिएल नर्सिगं पढ्न ३ वर्षमा १० लाख जति खर्च लागेको हुन्छ । यत्रो रुपैयाँ खर्च गरेपछि जसरी पनि जागिर गर्नुपर्ने बाध्यता हुन्छ । निजी अस्पतालले हाम्रो यही बाध्यताको फाइदा उठाउँछन् ।

निजी अस्पतालहरूले यति दिन्छौं, काम गर्ने भए गर नगर्ने भए नगर भन्छन् । काम गरे गर नगरे नगर भन्छन् । पैसा, समय लगानी भइसकेको हुनाले शोषण सहेर काम गर्नुबाहेक अर्को विकल्प हुँदैन ।

हाम्रा कति साथीहरूले अझै पर्याप्त पिपिई (पर्सनल प्रोटेक्स इक्विपमेन्ट) र उपयुक्त मास्क पाएका छैनन् । लकडाउन (११ चैत) अगाडी एक पटक पिपिई पाएका थियौं, त्यसयता पाएका छैनौं । मास्क पन्जा आफै किन्नुपर्छ । कतिपय अवस्थामा हाम्रो लागि पनि बिरामीलाई मास्क, पन्जा किन्न लगाउनुपर्छ ।

लकडाउन भएपछि नर्सहरूमाथि चर्को शोषण भएको थाहा पाएपछि १५ वैशाखमा सरकारले राजपत्र मार्फत् नै स्वास्थ्यकर्मीको सेवा र सुविधामा कटौती नगर्न निर्देशन दिएको थियो । तर नर्सहरूको तलब, भत्ता कटौती मात्र होइन रोजगारीबाटै निकाल्न थालेपछि नेपाल नर्सिगं सङ्घले नर्सलाई रोजगारीबाट ननिकाल्न आग्रह गर्दै दुई पटक विज्ञप्ति नै निकाल्यो । १६ जेठ र १९ असारमा नर्सलाई जागिरबाट निकाला नगर्नु, तलब भत्ता कटौती नगर्नु भन्ने अनुरोध सहित नर्सिगं सङ्घले विज्ञप्ति निकाल्यो । सरकार र सङ्घ कसैको भनेको मानेनन् निजी अस्पतालहरूले ।

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनले सन् २०२० लाई नर्स र मिडवाईफहरुको वर्ष घोषणा गरिरहँदा नेपालमा भने नर्सहरूलाई जागिरबाट निकाला गरियो । तलब कटौती गरियो । समयमा तलब दिइएन। पर्याप्त सुरक्षा सामाग्री दिईएन ।

निजी अस्पतालहरूले गरेको शोषणको बारेमा सार्वजनिक मिडियामा बोल्दा जागिरबाट निकालिदिन्छन् । अर्को अस्पतालमा पनि जागिर नपाउने अवस्था सिर्जना गरिदिन्छन् । यही कारण अधिकांश नर्सहरू बोल्न डराउँछन् ।

स्वास्थ्यकर्मीलाई असुरक्षित तरिकाले काममा लगाएको । तलब कम दिएको । र स्वास्थ्यकर्मीमाथि भएका हिंसाका घटनाले संसारभरका स्वास्थ्यकर्मी हतोत्साही भएको पनि एमनेस्टीले इन्टरनेशनलले हालै सार्वजनिक गरेको आफ्नै रिर्पोटमा उल्लेख गरेको छ । महामारी विरुद्ध अग्रपङ्क्तिका योद्धा स्वास्थ्यकर्मीको जीवनलाई गंभिरतापूर्वक लिन समेत एमनेस्टीले आग्रह गरेको छ ।

असुरक्षाबिच महामारीसँग जुधिरहेका स्वास्थ्यकर्मीमा मानसिक समस्या पनि देखिएको छ । नेपाल स्वास्थ्य अनुसन्धान परिषद्, त्रि वि चिकित्सा शास्त्र अध्ययन संस्थान (आइओएम) र चिकित्सा विज्ञान राष्ट्रिय प्रतिष्ठान (न्याम्स)ले स्वास्थ्यकर्मीहरूमाझ गरेको छुट्टा, छुट्टै अध्ययनले कोभिड–१९ का बिरामीको उपचारमा खटिएका स्वास्थ्यकर्मीहरूमा एन्जाइटी, डिप्रेसन र ‘साइकोलोजिक डिस्ट्रेस’ जस्ता समस्यासँग जुधिरहेको देखाउँदा पनि हाम्रो सरकार तथा निजी अस्पतालले वास्ता गरेनन् ।

बिरामीसँग सबैभन्दा पहिले सम्पर्कमा नर्सहरू आउँछन् । बिरामीको सेवाका लागि चौबिसै घण्टा सक्रिय रहनेभए पनि हाम्रो मानसिक र आर्थिक शोषण हुन्छ । बिरामीको उपचारमा सबैभन्दा धेरै सक्रिय हामी नै हुनुपर्छ । तर हाम्रो न तलब राम्रो हुन्छ न त हामीमाथि गरिने व्यवहार राम्रो हुन्छ ।

यस्तो महामारीमा सुरक्षा सामाग्रीको नहुँदा हाम्रो मात्र होइन बिरामीको ज्यान पनि जोखिममा हुन्छ । एउटै पिपिई एक महिनासम्म धोएर लगाउनुपर्छ । पिसिआर जाँच आफ्नै पैसाले गराउनुपर्छ । सङ्क्रमित भएर अस्पताल, होटेल जहाँ बसे पनि आफैले पैसा तिर्नुपर्छ । त्यसमाथि सङ्क्रमित भएर आइसोलेसन बसेको अवधिको तलब पाईदैन । अनि यस्तो अवस्थामा हामी कसरी मोटिभेट हुन सक्छौ ?

अस्पताल प्रशासनले स्वास्थ्यकर्मीमाथि गरेको दमनकारी व्यवहारका कारण स्वास्थ्यकर्मी र बिरामी दुवै मर्कामा परेका छन् । स्वास्थ्य र आर्थिक दुवै पक्षको सुविधा नभएपछि स्वास्थ्यकर्मीले राम्रोसँग बिरामी हेर्न सक्दैनन् ।

यो कथा सरिता परियारसंग गरिएको कुराकानीमा आधारित भएर लेखिएको हो ।

 

Leave a reply:

Your email address will not be published.

Site Footer

Sliding Sidebar

“तन्नेरी चासो” युवाहरुले समाज वा देशका बारेमा आफूलाई लागेका वा देखेका कुराहरु विश्लेषण गर्दै आफ्नो विचार अभिव्यक्त गर्ने साझा मञ्च हो । यसको प्रमुख उद्देश्य राजनीतिक तथा सार्वजनिक निकायहरूको निगरानी, सामाजिक तथा राजनीतिक विषयहरुमा तार्किक बहस र युवासँग प्रत्यक्ष सरोकार राख्ने नीतिगत सवालहरूमा विश्लेषण तथा छलफल गर्ने रहिआएको छ ।